Thay đổi niềm tin của trẻ
Đây là bài viết cuối trong loạt ba bài tôi chia sẻ về những ứng dụng NLP tôi đưa vào lớp học của mình. Và có lẽ đây cũng là điều tôi tâm đắc nhất, vì nó chạm đến gốc rễ của việc một đứa trẻ có tin rằng mình học được hay không: thay đổi niềm tin giới hạn của trẻ.
Niềm tin giới hạn hình thành từ đâu
Trẻ nhỏ không tự sinh ra với suy nghĩ "mình dốt" hay "mình không làm được". Những niềm tin giới hạn này thường đến từ bên ngoài — rất thường xuyên là từ một câu nói vô tình của người lớn, hoặc một lần con thất bại và bị bạn bè, người xung quanh chê cười. Một lần con đọc sai một từ và bị cả lớp cười ồ lên, một lần con quên bài và bị nhắc "sao con hay quên thế", cũng đủ để con bắt đầu gắn cho mình một "nhãn dán": mình không giỏi cái này.
Điều đáng lưu ý là trẻ ở giai đoạn 5-6 tuổi thường tin vào những nhãn dán này gần như tuyệt đối, vì con chưa có đủ trải nghiệm để tự phản biện lại. Một niềm tin hình thành ở giai đoạn này, nếu không được điều chỉnh sớm, có thể đi theo con rất lâu về sau, âm thầm cản trở con thử những điều mới.
Làm sao để nhận diện một niềm tin giới hạn ở con
Tin vui là niềm tin giới hạn thường không ẩn giấu quá kỹ — con thường tự nói ra bằng chính lời của mình. Ba mẹ có thể để ý những câu con hay nói như:
- "Con không biết làm đâu."
- "Con dốt lắm, con không làm được."
- "Con biết ngay là con sẽ sai mà."
- "Bạn giỏi hơn con nhiều, con thua rồi."
Khi nghe những câu này, phản xạ tự nhiên của nhiều ba mẹ là an ủi ngay: "Không, con giỏi mà, con làm được mà". Nhưng theo kinh nghiệm của tôi, lời an ủi suông thường không đủ sức thay đổi một niềm tin đã hình thành — vì con cần bằng chứng, chứ không chỉ cần một câu trấn an.
Một kỹ thuật NLP đơn giản để giúp con reframe niềm tin
Kỹ thuật tôi hay dùng nhất, và cũng dễ áp dụng nhất cho ba mẹ, là hỏi ngược lại con một câu thay vì phủ nhận điều con vừa nói. Khi con nói "con không biết làm đâu", tôi thường hỏi lại: "Con chưa biết làm, hay con không biết làm?".
Câu hỏi này nghe đơn giản, nhưng nó làm một việc rất quan trọng: chuyển một niềm tin cố định ("con không biết làm" — tức là mãi mãi không làm được) sang một trạng thái đang tiến triển ("con chưa biết làm" — tức là chỉ chưa học tới, chứ không phải không thể). Đây chính là reframe — nhìn nhận lại cùng một sự việc dưới một khung mới, tích cực và cởi mở hơn.
Con chưa biết làm, hay con không biết làm?
Sau câu hỏi này, tôi thường tiếp tục bằng cách ghi nhận một nỗ lực nhỏ, cụ thể của con — dù rất nhỏ. Ví dụ nếu con đọc sai một từ nhưng phát âm đúng được âm đầu, tôi sẽ nói: "Con vừa đọc đúng âm đầu rồi đấy, giỏi lắm, giờ mình thử phần còn lại nhé". Mỗi lần ghi nhận như vậy là một "bằng chứng" nhỏ được thêm vào, dần dần xây dựng lại niềm tin của con theo chiều ngược lại: từ "mình không làm được" sang "mình đang làm được từng chút một".
Kiên nhẫn là chìa khóa
Tôi muốn nói thật với các ba mẹ: thay đổi một niềm tin giới hạn không xảy ra sau một câu hỏi hay một buổi học. Nó cần sự lặp lại, kiên nhẫn, và quan trọng nhất là sự nhất quán từ người lớn xung quanh con — cả ở nhà lẫn ở lớp học. Đây cũng là lý do vì sao ở Camkey English, chúng tôi luôn đồng hành cùng ba mẹ, để cách chúng tôi nói chuyện với con ở lớp và cách ba mẹ nói chuyện với con ở nhà đi cùng một hướng.
Khi con lớn lên với niềm tin rằng mình luôn có thể học thêm, làm tốt hơn, chưa biết chỉ là tạm thời chứ không phải mãi mãi — đó là món quà tôi mong muốn trao cho mỗi con, còn giá trị hơn cả việc con nói được bao nhiêu câu Tiếng Anh.