Ngôn ngữ tạo động lực
Có một điều tôi luôn nhắc đội ngũ giáo viên ở Camkey English, và cũng là điều tôi muốn nhắc lại với các ba mẹ: lời nói không chỉ mô tả một đứa trẻ, lời nói còn định hình đứa trẻ ấy trở thành ai. Đây chính là ứng dụng thứ hai của NLP mà tôi đưa vào công việc giáo dục của mình — ngôn ngữ tạo động lực.
Vì sao một câu nói lại có sức nặng đến vậy
Trẻ nhỏ, đặc biệt ở giai đoạn 5-6 tuổi, chưa có đủ khả năng để tự phản biện lại những gì người lớn nói về mình. Khi ba mẹ hay cô giáo lặp đi lặp lại một câu nào đó, con thường không nghĩ "đây chỉ là một câu nhận xét" — con nghĩ "đây là sự thật về mình". Một câu nói buột miệng như "con dốt Tiếng Anh lắm" có thể vô tình trở thành một phần niềm tin của con, dù người nói chỉ định bày tỏ sự sốt ruột nhất thời.
Ngược lại, một câu nói hướng đến quá trình và nỗ lực — thay vì phán xét con là ai — sẽ giúp con giữ được cảm giác "mình đang trên hành trình tiến bộ", chứ không phải "mình đã bị dán nhãn rồi, có cố cũng vậy".
Ngôn ngữ không chỉ mô tả một đứa trẻ — ngôn ngữ còn định hình đứa trẻ ấy trở thành ai.
Sự khác biệt giữa câu nói giới hạn và câu nói tạo động lực
Điều tôi muốn chia sẻ không phải là tránh nói ra khuyết điểm của con, mà là chọn cách diễn đạt để con vẫn nhận ra vấn đề, nhưng không đánh mất niềm tin vào bản thân. Dưới đây là một vài ví dụ tôi và các giáo viên tại Camkey English thường dùng, mà ba mẹ cũng có thể áp dụng ngay tại nhà.
- Giới hạn: "Con dốt Tiếng Anh lắm." → Tạo động lực: "Con đang học nói Tiếng Anh mỗi ngày, và con càng lúc càng giỏi hơn."
- Giới hạn: "Con lúc nào cũng thế, chẳng chịu cố gắng." → Tạo động lực: "Hôm nay con đã cố gắng hơn hôm qua rồi đấy, mẹ thấy được điều đó."
- Giới hạn: "Con nói sai rồi." → Tạo động lực: "Con nói gần đúng rồi, thử lại một chút nữa xem sao."
- Giới hạn: "Con nhút nhát quá, chẳng dám nói gì cả." → Tạo động lực: "Con đang tập dạn dĩ hơn mỗi ngày, mẹ tin con sẽ tự tin nói to hơn."
- Giới hạn: "Sao con học hoài không nhớ vậy?" → Tạo động lực: "Từ này cần thêm thời gian một chút, mình cùng ôn lại nhé."
- Giới hạn: "Con thua bạn rồi, bạn giỏi hơn con nhiều." → Tạo động lực: "Mỗi bạn có nhịp học riêng, con cứ đi theo nhịp của con, quan trọng là con đang tiến bộ hơn chính con hôm qua."
Vì sao thay đổi nhỏ này lại tạo khác biệt lớn
Điểm chung của những câu nói "tạo động lực" ở trên là chúng đều tách rời con người con ra khỏi vấn đề. Con không "là" đứa trẻ dốt Tiếng Anh, con chỉ đang trong quá trình học. Con không "là" đứa trẻ nhút nhát mãi mãi, con chỉ đang tập dạn dĩ hơn. Sự khác biệt tưởng nhỏ này lại quyết định rất nhiều đến việc con có dám tiếp tục thử, dám sai, và dám nói tiếp hay không.
Tôi hiểu rằng không phải lúc nào ba mẹ cũng đủ bình tĩnh để chọn đúng từ, đặc biệt khi đã nhắc con nhiều lần mà con vẫn chưa tiến bộ. Nhưng tôi tin rằng chỉ cần ba mẹ bắt đầu để ý và thử đổi một vài câu nói quen thuộc, các con sẽ cảm nhận được sự khác biệt rất rõ — có khi ngay trong tuần đầu tiên.