Điểm số cao có đồng nghĩa với giỏi Tiếng Anh?
"Con em điểm 9, điểm 10 môn Tiếng Anh suốt mấy học kỳ liền cô ạ, nhưng cho gặp người nước ngoài là con đứng im, không hiểu người ta nói gì." Đây là một trong những băn khoăn tôi nghe được nhiều nhất từ phụ huynh, trong suốt hơn 12 năm đứng lớp và đồng hành cùng hơn 1.700 học sinh tiểu học. Điều khiến nhiều cha mẹ bất ngờ, thậm chí hoang mang, là con không hề học kém. Vở ghi đầy đủ, bài kiểm tra điểm cao, cô giáo trên lớp cũng khen con chăm ngoan. Vậy mà khi cần dùng tiếng Anh thật — nghe một câu hỏi đơn giản, nói một câu trả lời tự nhiên — con lại lúng túng như chưa từng học qua.
Nghịch lý này khiến không ít phụ huynh đặt câu hỏi: một bài kiểm tra liệu có thể đo hết được năng lực tiếng Anh thật sự của con? Tôi muốn chia sẻ góc nhìn của mình về câu chuyện này, để các cha mẹ có thêm một cách nhìn khác, thay vì chỉ dựa vào điểm số trên phiếu bé ngoan hay học bạ.
Điểm số đo được gì, và không đo được gì?
Phần lớn các bài kiểm tra tiếng Anh ở trường tiểu học hiện nay được thiết kế để đánh giá ngữ pháp, từ vựng và khả năng đọc hiểu qua văn bản viết. Con nhìn một câu, chọn đáp án đúng, điền từ còn thiếu, hoặc trả lời câu hỏi dựa trên một đoạn văn cho sẵn. Đây đều là những kỹ năng có giá trị, và một đứa trẻ làm tốt những bài này chắc chắn đã có nền tảng kiến thức nhất định.
Nhưng giao tiếp thực tế lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Khi nghe ai đó nói tiếng Anh, con phải xử lý âm thanh trong tích tắc, không có thời gian để dừng lại suy nghĩ như khi làm bài viết. Khi nói, con phải bật ra câu trả lời ngay, chấp nhận có thể sai ngữ pháp, sai phát âm, nhưng vẫn phải truyền đạt được ý mình muốn nói. Đây là một dạng phản xạ, giống như cách chúng ta phản xạ với tiếng mẹ đẻ, và phản xạ này chỉ được hình thành qua việc luyện nghe - nói thường xuyên, chứ không phải qua việc làm đúng bài tập trên giấy.
Nói cách khác, điểm kiểm tra cao cho thấy con nắm được một phần kiến thức nền, nhưng chưa chắc đã phản ánh việc con có thể sử dụng tiếng Anh như một công cụ sống, để nghe hiểu và diễn đạt trong tình huống thật.
Vậy cha mẹ nên nhìn vào đâu, thay vì chỉ nhìn điểm số?
Sau nhiều năm quan sát học trò của mình, tôi thường gợi ý cha mẹ tự trả lời ba câu hỏi sau, để có một bức tranh đầy đủ hơn về năng lực thật của con:
- Con có dám mở miệng nói không? Khi gặp một tình huống cần dùng tiếng Anh — xem một video, gặp người nước ngoài, hay đơn giản là được hỏi một câu bằng tiếng Anh — con có phản ứng, dù còn ngập ngừng, hay con né tránh, im lặng hoàn toàn?
- Con có phản xạ nghe hiểu không? Con có hiểu được những câu nói đơn giản, tự nhiên, không cần dịch từng chữ, hay con chỉ quen với những câu mẫu đã học thuộc trong sách?
- Con có chủ động dùng tiếng Anh ngoài giờ học không? Ví dụ như tự nhiên buột miệng một câu tiếng Anh khi chơi, thích xem phim hoạt hình bằng tiếng Anh, hay hào hứng kể lại điều mình vừa học được — đó là dấu hiệu con đang thực sự "sống" với ngôn ngữ này, chứ không chỉ học nó như một môn học phải hoàn thành.
Nếu câu trả lời cho cả ba câu hỏi trên đều là "có", thì dù điểm số của con ở mức nào, tôi tin con đang có một nền tảng tiếng Anh tốt để phát triển tiếp. Ngược lại, nếu con đạt điểm cao nhưng cả ba điều trên đều chưa có, thì đây chính là lúc cha mẹ nên nhìn lại phương pháp học của con, thay vì yên tâm vì tấm phiếu điểm.
Điều tôi tin cha mẹ thực sự mong muốn
Trong hơn 12 năm làm nghề, tôi nhận ra rất ít cha mẹ đến với tôi chỉ vì muốn con đạt điểm cao hơn. Điều họ thực sự mong muốn là con hiểu được tiếng Anh, sử dụng được tiếng Anh trong cuộc sống, và có một nền tảng đủ vững để tự tin học lên các cấp học cao hơn sau này. Điểm số, với họ, chỉ là một tín hiệu tạm thời, không phải là đích đến cuối cùng.
Đó cũng là điều tôi luôn tâm niệm khi xây dựng Camkey English kể từ ngày thành lập vào 28/05/2018. Tốt nghiệp loại Giỏi ngành Ngôn ngữ Anh tại Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2014, rồi có hơn 10 năm dạy tại trường Liên cấp Nguyễn Bỉnh Khiêm - Cầu Giấy, tôi hiểu rõ áp lực điểm số trong nhà trường là có thật, và không thể bỏ qua. Nhưng tôi cũng tin rằng, nếu chỉ dạy con để lấy điểm, chúng ta đang bỏ lỡ mục tiêu lớn hơn: giúp con thực sự làm chủ được ngôn ngữ này.
Vì vậy, tôi theo học NLP cùng cô Ngát Bùi, ứng dụng NLP kết hợp DISC và sinh trắc học vào việc giảng dạy, để hiểu đúng cách mỗi đứa trẻ tiếp nhận và sử dụng ngôn ngữ, thay vì áp dụng một công thức chung cho tất cả. Mục tiêu tôi hướng tới không phải là "giúp con đạt điểm cao", mà là giúp con hiểu tiếng Anh, sử dụng được tiếng Anh, và từng bước tự tin học mà không cần cha mẹ phải liên tục thúc ép mỗi tối.
Điểm số là một lát cắt, không phải toàn bộ bức tranh. Một đứa trẻ giỏi tiếng Anh thật sự là đứa trẻ dám nói, nghe hiểu được, và chủ động dùng ngôn ngữ ấy trong cuộc sống của mình — chứ không chỉ là đứa trẻ làm đúng bài kiểm tra.
Nếu chị đang băn khoăn về khoảng cách giữa điểm số và năng lực thật của con, tôi mong những chia sẻ trên phần nào giúp chị có thêm một góc nhìn để quan sát con kỹ hơn, thay vì chỉ dựa vào con số trên trang vở.