Con sợ đi học phải làm sao?
Có một câu tôi nghe rất nhiều lần trong suốt hơn 12 năm làm giáo dục: "Cô ơi, con em cứ đến gần ngày khai giảng là khóc, không chịu đi học." Nếu ba mẹ đang đọc những dòng này vì con mình cũng đang sợ đi học, tôi muốn nói trước tiên: đây là điều rất bình thường. Không phải con yếu đuối, cũng không phải ba mẹ làm gì sai. Đó chỉ là một phản ứng tự nhiên trước một điều mới và lớn hơn con rất nhiều.
Vì sao con sợ đi học?
Từ những gì tôi quan sát ở hàng ngàn học sinh đã đồng hành, nỗi sợ của trẻ khi chuyển từ mầm non lên lớp 1 thường xoay quanh vài điều rất cụ thể:
- Sợ xa mẹ, xa người thân quen. Ở mầm non, con quen với việc được bế, được dỗ dành mỗi khi buồn. Lớp 1 đòi hỏi con tự lập hơn, và cảm giác "không có ai ở bên" khiến con hoảng sợ.
- Sợ cô giáo lạ, môi trường lạ. Một ngôi trường mới, một cô giáo mới, một cách học mới — tất cả đều là ẩn số với một đứa trẻ 6 tuổi.
- Sợ không có bạn bè. Con lo mình sẽ ngồi một mình, không ai chơi cùng, không ai hiểu mình.
- Sợ không theo kịp. Nhiều con đã nghe người lớn nói về việc "học lớp 1 khó lắm", "phải viết chữ đẹp", "phải làm toán nhanh" — và điều đó khiến con lo mình sẽ làm không tốt, sẽ bị la.
Dấu hiệu cho thấy con đang lo sợ
Không phải đứa trẻ nào cũng nói thẳng "con sợ đi học". Nhiều con thể hiện nỗi sợ qua những cách gián tiếp mà ba mẹ cần tinh ý nhận ra:
- Khóc hoặc mè nheo vào buổi sáng trước giờ đến trường.
- Bám chặt lấy mẹ, không chịu buông tay lúc chia tay ở cổng trường.
- Than đau bụng, đau đầu vào đúng những ngày phải đi học — dù không có bệnh thực sự.
- Nói những câu như "con không muốn đi học đâu" hoặc né tránh nhắc đến chuyện trường lớp.
- Ngủ không ngon, hay giật mình, hoặc đột nhiên trở nên nhút nhát hơn bình thường.
Khi nhận ra những dấu hiệu này, việc đầu tiên ba mẹ cần làm không phải là ép con "phải mạnh mẽ lên", mà là dừng lại và lắng nghe.
Đồng hành cùng con, thay vì dọa nạt hay so sánh
Tôi luôn tin rằng cách chúng ta phản ứng với nỗi sợ của con quan trọng hơn nhiều so với chính nỗi sợ đó. Có những cách phản ứng tưởng như vô hại nhưng lại khiến nỗi sợ của con lớn hơn:
- Không dọa nạt. Những câu như "không đi học là cô phạt đó", "vào lớp 1 là hết được nuông chiều đâu" chỉ khiến trường học trở thành một nơi đáng sợ trong tâm trí con.
- Không so sánh. "Bạn A đi học có khóc đâu, sao con lại khóc" là câu khiến con cảm thấy mình kém cỏi, xấu hổ — và điều đó không giúp con bớt sợ, mà chỉ khiến con giấu cảm xúc đi.
Thay vào đó, tôi gợi ý ba mẹ một vài cách đồng hành nhẹ nhàng và hiệu quả hơn:
- Cho con làm quen dần với trường, lớp trước khi khai giảng. Có thể đưa con đi ngang qua trường, kể cho con nghe về những gì con sẽ được học, được chơi. Với những gia đình có điều kiện, việc cho con đến thăm trường, gặp cô giáo trước vài lần cũng rất hữu ích.
- Dùng kể chuyện và đóng vai. Ba mẹ có thể kể một câu chuyện về một bạn nhỏ đi học lớp 1 và dần trở nên vui vẻ, tự tin. Hoặc cùng con đóng vai "đi học" ở nhà — con làm học sinh, ba mẹ làm cô giáo — để con làm quen với cảm giác đó trong một không gian an toàn.
- Giữ đúng lời hứa về giờ đón. Một trong những điều khiến trẻ an tâm nhất là biết chắc ba mẹ sẽ đến đón đúng giờ như đã hứa. Nếu ba mẹ từng thất hứa, hãy kiên nhẫn xây dựng lại niềm tin đó bằng sự đúng giờ, đều đặn.
- Phối hợp chặt chẽ với giáo viên. Hãy chia sẻ với cô giáo về tính cách, nỗi sợ cụ thể của con. Một giáo viên hiểu con sẽ biết cách quan tâm đúng lúc, đúng cách, giúp con cảm thấy được an toàn ngay từ những ngày đầu.
Con không cần một ba mẹ có câu trả lời cho mọi nỗi sợ. Con chỉ cần một ba mẹ sẵn sàng ngồi xuống, nhìn vào mắt con, và nói: "Mẹ hiểu con đang sợ. Mẹ ở đây cùng con."
Nỗi sợ đi học không phải là một vấn đề cần "chữa" thật nhanh, mà là một hành trình cảm xúc mà con cần được đồng hành. Khi con cảm nhận được sự an toàn từ ba mẹ, con sẽ dần tự tin bước qua cánh cổng trường — không phải vì hết sợ, mà vì con biết mình không phải đối mặt với điều đó một mình.
Nếu ba mẹ muốn có một lộ trình cụ thể hơn để chuẩn bị tâm lý cho con trước ngày khai giảng, tôi đã tổng hợp lại trong một tài liệu miễn phí — hy vọng sẽ là hành trang nhẹ nhàng cho cả nhà mình.